ภูมิแพ้แฝง คืออะไร จำเป็นต้องงดอาหารตามที่ตรวจเจอหรือไม่

ทำความรู้จัก “ภูมิแพ้แฝง” อย่างแท้จริง พวกเราจำเป็นจะต้องเจาะเลือดตรวจรวมทั้งงดของกินที่แพ้ทั้งหมดทั้งปวงหรือไม่
รองศาสตราจารย์นพ. ปารยะ อาศนะเสน แพทย์สาขาวิชาโรคจมูก แล้วก็ โรคภูมิแพ้ สาขาวิชา โสต จมูก ลาริงซ์วิทยา ภาควิชาแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล บอกว่า ภูมิแพ้ หมายถึง“อาการที่ร่างกายมีปฏิกิริยาโต้ตอบกับสิ่งต่างๆในสภาพแวดล้อม แตกต่างไปจากคนธรรมดาทั่วๆไป ร่างกายของผู้ที่เป็น โรคภูมิแพ้ แทนที่จะสร้างภูมิคุ้มกันโรคกลับไป สร้างภูเขาไม่ประเภทที่นำไปสู่อาการ ภูมิแพ้แฝง ภูเขาไม่จำพวกนี้เรียกว่า ไอ-จี-อี หรือ IgE”

สารที่ทำให้เกิดภูมิแพ้ มีตั้งแต่ ภูมิแพ้ฝุ่น เกสรดอกไม้ หรือขนสัตว์ แต่ว่าที่ชอบเป็นกันเป็นประจำเป็น ภูมิแพ้ของกิน

หลาย ๆ คนมีลักษณะภูมิแพ้อาหารที่ค่อนข้างจะเด่นชัด ตัวอย่างเช่น แพ้กุ้ง แพ้ปู แพ้ถั่ว รับประทานแล้วมีลักษณะแตกต่างจากปกติ ดังเช่น ผื่นขึ้น คันผิวหนัง ปากบวม อื่นๆอีกมากมาย ถ้ามีลักษณะอาการหนักมากมายบางทีอาจทำให้เป็นอันตรายถึงชีวิต

แต่นอกจากภูมิแพ้อาหารธรรมดา ยังมีอีกสิ่งหนึ่งที่เรียกว่า “ภูมิแพ้แอบแฝง” ที่อาจจะก่อให้คนสับสนว่ามีความแตกต่างจากภูมิแพ้ธรรมดาเช่นไร

ภูมิแพ้อาหารแฝงกับแพ้อาหารไม่เหมือนกันอย่างไร

หลายท่านอาจรู้สึกว่าการแพ้ของกินทั้งยัง 2 แบบงี้มีลักษณะอาการแบบเดียวกัน แม้กระนั้นโดยความเป็นจริงแล้วทั้งคู่มีลักษณะที่ต่างกัน ดังต่อไปนี้

การแพ้ของกินแบบทั่ว ๆ ไป เมื่อร่างกายกินอาหารที่แพ้เข้าไปเพียงนิดหน่อยก็ตาม จะไปกระตุ้นระบบภูมิต้านทานให้ดำเนินการเกินกว่าธรรมดา โดยร่างกายจะเข้าหัวใจไม่ถูกว่าสิ่งที่กินเข้าไปเกิดอันตรายต่อสุขภาพร่างกาย ก็เลยเกิดปฏิกิริยาแบบทันควัน

ซึ่งอาการบางทีอาจเกิดขึ้นเพียงแต่ระบบเดียวหรือหลายระบบก็ได้แล้วก็ค่อนข้างจะร้ายแรงถึงกับตายได้ ได้แก่ เกิดผื่นคันตามร่างกาย อ้วก ท้องร่วง หรือเกิดภาวะช็อค หายใจติดขัด หอบ ซึ่งอาการร้ายแรงอย่างข้างหลังต้องรีบเจอหมอโดยทันที

ภาวะภูมิแพ้ของกินแฝง เมื่อร่างกายได้รับของกินที่แพ้เข้าไปจะมากมายหรือน้อย ก็จะไม่มีการแสดงอาการในทันทีทันใด แม้กระนั้นจะกำเนิดอาการเมื่อคนเจ็บกินอาหารประเภทนั้นบ่อย ๆ ภูมิแพ้ในรูปแบบนี้จะมีผลให้มีลักษณะเรื้อรังโดยที่ไม่รู้ตัว

แล้วก็สภาวะนี้ไม่อาจจะทานยาแก้แพ้เพื่อลดอาการได้ ทำให้ไม่มียารักษาโดยตรงนอกจากไปจากรักษาตามอาการ รวมทั้งหลีกเลี่ยงของกินที่แพ้จะสามารถดียิ่งขึ้น แล้วก็กลับมากินได้ ถ้าเกิดพวกเราหลีกเลี่ยงของกินนั้นตรงเวลาตอนหนึ่ง โดยเฉลี่ยโดยประมาณ 6 เดือน

ภูมิแพ้แฝง เป็นอย่างไร

ที่จริงแล้ว คำว่า “ภูมิแพ้แอบแฝง” ไม่มีข้อกำหนดสำหรับการหมอมาตรฐาน

ภูมิแพ้ของกิน แบ่งได้ 2 ประเภทสำคัญๆเป็น

1.ภูมิแพ้อาหารเฉียบพลัน (Food Allergy)

ร่างกายแสดงอาหารผิดปกติหลังรับประทานอาหารที่ทำให้มีการเกิดภูมิแพ้เข้าไป โดยระบบภูมิต้านทานดำเนินการเกินกว่าธรรมดา รู้สึกว่าสิ่งที่รับประทานเข้าไปเป็นสิ่งปลอมปน ก็เลยเกิดปฏิกิริยาฉับพลัน เพื่อต้านสิ่งที่รับประทานเข้าไปในทันที โดย สล็อตเว็บใหญ่ รวมทุกค่าย มีลักษณะอาการมากมาย

ตั้งแต่มีผื่นคัน คลื่นไส้ ท้องเดิน ช็อก หายใจไม่สะดวก หอบ รวมทั้งบางทีอาจร้ายแรงถึงชีวิตได้ อาการสามารถเกิดขึ้นได้ข้างหลังทานอาหารเข้าไปโดยทันที ไปจนกระทั่งตอนช่วงเวลาราว 2-4 ชั่วโมงข้างหลังรับประทานเข้าไป

สามารถตรวจเลือดเพื่อยืนยันผลว่าเราแพ้ของกินจำพวกจริงๆได้ ด้วยการวิเคราะห์เลือดหา specific IgE หรือภูมิจำพวกที่ทำให้เกิดอาการภูมิแพ้

2.ภูมิแพ้อาหารไม่เฉียบพลัน

ปัจจุบันยังไม่มีการส่งตรวจเลือดใดที่ช่วยยืนยัน

รู้จักอาการ “ทนต่ออาหารไม่ได้” (Food Intolerance)

อาการทนต่อของกินมิได้ หรือ Food Intolerance ไม่ใช่อาการแพ้ของกิน ไม่ถือได้ว่าเป็นโรค เป็นสภาวะไม่ดีเหมือนปกติทางระบบที่ทำหน้าที่สำหรับการย่อยอาหารซึ่งมีสาเหตุมาจากการที่ร่างกายไม่อาจจะย่อยสารอาหารบางจำพวกได้

แบบอย่างอาการทนต่อของกินไมาได้

  • ดื่มนมแล้วมีอาการถ่ายเหลว อาการท้องอืด ด้วยเหตุว่าร่างกายทนต่อแลคโตสในนมวัวไม่ได้
  • รับประทานผลไม้แล้วเจ็บท้อง ท้องเดิน เพราะเหตุว่าร่างกายทนต่อฟรักโทสไม่ได้
  • ดื่มแอลกอฮอล์แล้ว หน้าแดง ตัวแดง ร้อนตามตัว เพราะร่างกายทนต่อแอลกอฮอล์ไม่ได้

อาการจากสภาวะทนต่ออาหารไม่ได้ (Food Intolerance) ชอบไม่มีการแสดงอาการในทันทีทันใด แต่จะออกอาการก็เมื่อมีการกินอาหารประเภทนั้นในจำนวนมาก หรือทานเป็นประจำบ่อย ๆ

อาการส่วนใหญ่มักกำเนิดหลังกินอาหารแล้วอย่างน้อย 48 ชั่วโมง แล้วก็อาการก็จะมิได้ร้ายแรงก็แค่ส่งผลให้เกิดความเบื่อหน่ายนิดหน่อย จนถึงทำให้ใครหลายๆคนไม่ทราบดีว่าตนเองแพ้ของกินสิ่งนั้น

ภูมิแพ้แฝง ไม่มีอยู่จริง

ไม่ว่าจะเป็นภูมิแพ้อาหารแฝง หรือภูมิแพ้แฝง จริงๆแล้วไม่มีบัญญัติในการแพทย์มาตรฐาน การเจาะเลือดตรวจค้นภูมิแพ้แฝงก็เลยไม่มีความสำคัญ ด้วยเหตุว่าผลของการตรวจเลือดหา Food specific IgG (ภูมิต้านทานที่ร่างกายทำขึ้นเพื่อต้านทานสิ่งเจือปน) ไม่ได้รับการยินยอมรับจาก สมาคมโรคภูมิแพ้ฯ อีกทั้งจากประเทศสหรัฐอเมริกา แคนาดา กลุ่มประเทศฝั่งยุโรป และก็ สโมสรโรคภูมิแพ้ที่เมืองไทย

มีอาการแตกต่างจากปกติข้างหลังทานอาหาร ควรจะทำยังไง

แม้สงสัยว่าตัวเองบางทีอาจแพ้ของกินบางสิ่งบางอย่าง หมอบางทีอาจไต่ถามอาการเพื่อประกอบกิจการวิเคราะห์ รวมทั้งตรวจเลือดหา specific IgE (ไม่ใช่ IgG) เพื่อรับรองว่าอาการที่เกิดขึ้นเป็นโรคแพ้ของกิน (Food Allergy) ใช่หรือไม่

การตรวจค้น Allergen-specific IgE ช่วยทำให้รู้ประเภทสารก่อภูมิแพ้ที่เป็นสาเหตุ สามารถประยุกต์ใช้เป็นข้อมูล เพื่อกระทำการเลี่ยงหรือลดจำนวนการสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ที่เป็นตัวกระตุ้นที่มีอยู่ในสภาพแวดล้อมรอบกายสัตว์

เพื่อลดอาการร้ายแรงของโรค แล้วก็นำข้อมูลนี้มาใช้จัดแจงวัคซีนภูมิแพ้ (Allergen-specific immunotherapy) สำหรับเป็นอีกช่องทางหนึ่งสำหรับการรักษาโรคภูมิแพ้

แต่ว่าการพิสูจน์เลือดหา Food specific IgG ยังไม่มีหลักฐานพอเพียง และก็ยังไม่เป็นที่ยอมรับด้านการแพทย์ ไม่อาจจะวินิจฉัยโรคแพ้ของกินแบบไม่รุนแรง รวมทั้งสภาวะทนต่อของกินได้ ผลตรวจทำให้วิตกกังวล รู้ผิด รวมทั้งจำต้องงดเว้นของกินโดยไม่จำเป็น